यस वर्षको दसैंलाई लक्षित गरी तीन चर्चित नेपाली चलचित्र—‘बलिदान’, ‘हरिबहादुरको जुत्ता’ र ‘माइतीघर’ देशभर प्रदर्शनमा आएका थिए। परम्परागत रूपमा दसैं नेपाली चलचित्र उद्योगका लागि ‘सुनौलो सिजन’ मानिन्छ, जहाँ बिदा, पारिवारिक जमघट र मनोरञ्जनको चाहनाले हलहरू भरिने अपेक्षा हुन्छ। तर यसपालि अघिल्ला वर्षको जस्तो उत्साह देखिएन। यस वर्षको कमजोर व्यापारका सामान्य कारण बाहेक नयाँ पुस्ता (Gen Z) को रुचिमा आएको आमूल परिवर्तन, मुलुकमा फैलिएको राजनीतिक अव्यवस्था (political chaos) र सार्वजनिक स्थानमा बढेको सुरक्षा चिन्ताले पनि ठूलो प्रभाव पारेको देखिन्छ। यी संरचनात्मक कारणहरूले नेपाली बक्सअफिसलाई गहिरो रूपमा प्रभावित गरिरहेका छन्।

अब कारणहरू क्रमबद्ध रूपमा हेरौँ।

 उच्च अपेक्षा तर कम सन्तुष्टि

‘बलिदान’ ले करिब ३.७५ करोड, ‘हरिबहादुरको जुत्ता’ ले ३.२१ करोड र ‘माइतीघर’ ले २.१३ करोड मात्र कमाए। यो रकम सामान्य लागे पनि अघिल्लो वर्ष दसैंमा ५–१० करोडभन्दा माथि कमाउने फिल्महरू आएका थिए। यसले दर्शकले यसपालि पाएका फिल्मप्रति पूर्ण सन्तुष्टि नपाएको संकेत दिन्छ।

कथावस्तु र प्रस्तुतीकरणमा ताजगीको अभाव

आजको दर्शक सशक्त कथावाचन, गहिरो भावना र आधुनिक सिनेम्याटिक भाषाशैली खोज्छ।

‘बलिदान’ मा राजनीतिक विषय भए पनि कथामा शक्ति र गहिराइ कम।
‘हरिबहादुरको जुत्ता’ ले पुरानो शैलीको हास्य–भावनालाई दोहोर्यायो।
‘माइतीघर’ ले परिवारिक कथा बोले पनि निर्देशन कमजोर रह्यो।
यस कारण word-of-mouth कमजोर भयो, जुन बक्सअफिस सफलताका लागि अत्यावश्यक हुन्छ।

 राजनीतिक अव्यवस्था र जनमानसको निराशा

नेपालमा निरन्तर राजनीतिक अस्थिरता, भ्रष्टाचार, नेताप्रति अविश्वास र व्यवस्थाप्रति असन्तुष्टिले सामाजिक मनोविज्ञानमा नकारात्मक प्रभाव पारेको छ। लोगहरू तनावमा हुँदा हलमा गएर पैसा खर्च गर्ने मनस्थितिमा हुँदैनन्। अर्कोतिर, राजनीतिक विषयवस्तु भएका फिल्महरू (जस्तै ‘बलिदान’) ले थकान वा विवादको डर निम्त्याउँदै दर्शकलाई दूर राख्यो।

 सार्वजनिक स्थानमा सुरक्षा चुनौती (Security Threat)

हालैका महिना हेर्दा:

भीडभाडमा झैझगडा
चोरीपाटी घटना
ट्राफिक अव्यवस्था
पर्याप्त प्रहरी व्यवस्था नभएको गुनासो

यी सबै कारण परिवार र युवाहरू सार्वजनिक हलमा जान डराउने भएका छन्।
जब मानिसहरूलाई सुरक्षा ग्यारेन्टी हुँदैन, उनीहरू घरमै बसेर ऑनलाइन सामग्री हेर्न रुचाउँछन्।

डिजिटल प्लेटफर्म र विदेशी फिल्मको बलियो प्रतिस्पर्धा

Netflix, YouTube, South Indian र Hollywood ले उच्च गुणस्तर र मनोरञ्जन सजिलै उपलब्ध गराइरहेका छन्। ५००–८०० रुपैयाँ खर्चेर हलमा साधारण फिल्म हेर्नुभन्दा घरमै प्रिमियम कन्टेन्ट हेर्न सजिलो भयो।

प्रचार–प्रसार (Marketing) कमजोर

अघिल्ला सफल फिल्महरूले आक्रामक सामाजिक सञ्जाल, भावनात्मक क्याम्पेन र दर्शकसँग प्रत्यक्ष सम्पर्कको रणनीति अपनाए। यसपटक प्रचार साधारण भयो, ‘must-watch’ जस्तो हाइप बनेन।

दर्शकको निर्णय प्रक्रिया परिवर्तन

अहिले दर्शक ट्रेलर, समीक्षा र सामाजिक सञ्जाल प्रतिक्रिया हेरेर मात्र हल जान्छन्। नकारात्मक/मिश्रित प्रतिक्रिया आएपछि दर्शक कम भए।

एकैदिन तीन फिल्म रिलिज – स्क्रिन बाडफाँड

तीनै फिल्म एउटै मितिमा रिलिज हुँदा स्क्रिन, शो टाइम र दर्शक बाँडिए। अलग-अलग मितिमा रिलिज गरिएको भए प्रत्येकलाई राम्रो मौका मिल्थ्यो।

निष्कर्ष

यी चलचित्रले पूर्ण रूपमा असफलता बेहोरेनन्, तर दसैंजस्तो ठूला पर्वमा अपेक्षित सफलता जुटाउन सकेनन्। आजको बक्सअफिस केवल कथा वा स्टार पावरबाट मात्र चलेन — Gen Z को नयाँ सोच, राजनीतिक संकट र सार्वजनिक सुरक्षा जस्ता समाजिक संरचनाले पनि सिनेमा संस्कृतिलाई परिवर्तन गरिरहेका छन्।

आगामी वर्ष सफल हुन नेपाली चलचित्र उद्योगले:
✅ आधुनिक कथा र उच्च गुणस्तर
✅ Gen Z केन्द्रित सोच
✅ राजनीतिक र सामाजिक सन्दर्भ बुझ्ने संवेदनशीलता
✅ आक्रामक मार्केटिङ
✅ सुरक्षित र रमाइलो हल अनुभव
✅ रणनीतिक रिलिज समय
अपनाउन अत्यावश्यक छ।

यही परिवर्तन स्वीकार गर्न सके भनेमात्र भविष्यका दसैं रिलिज फेरि ‘ब्लकबस्टर’ बन्न सक्छन्।