काठमाडौँ — काठमाडौँ महानगरपालिकाका मेयर बालेन शाह (Balendra Shah), हालको नेपाली राजनीतिक र प्रशासनिक इतिहासमा एउटा अद्वितीय पात्र बनेका छन्। र्‍यापर, इन्जिनियर र स्वतन्त्र उम्मेदवारका रूपमा उदाएका बालेनले महानगरको नेतृत्व सम्हालेको दुई वर्षमै राजधानीको मुहार बदल्ने काम गरेका छन्। कतिपयले उनलाई विवादास्पद ठान्न सक्छन्, तर धेरैका लागि उनी परिवर्तनको प्रतीक र "सरकार कस्तो हुन्छ" भन्ने पाठ सिकाउने साहसी मेयर बनेका छन्।

शिक्षा र स्वास्थ्यमा क्रान्तिकारी कदम
बालेनले आफ्नो नेतृत्वको पहिलो प्राथमिकता शिक्षा र स्वास्थ्यमा देखाए। उनले ३ अर्बभन्दा बढीको छात्रवृत्ति प्रदान गरेर हजारौँ विद्यार्थीलाई पढाइ जारी राख्न सहज बनाएका छन्। यसले आर्थिक कारणले पढाइ छोड्नुपरेका थुप्रै परिवारलाई राहत दिएको छ।

स्वास्थ्य क्षेत्रमा पनि उनले ठूला पहलहरू गरेका छन्। ५० भन्दा बढी एम्बुलेन्स वितरण, बिरामीका लागि निशुल्क एम्बुलेन्स सेवा, विभिन्न रोगहरूको उपचारको प्रबन्ध, र फायर मेसिन जडान जस्ता कामहरूले काठमाडौँलाई आकस्मिक स्वास्थ्य सेवामा धेरै अघि बढाएको छ।

सडक र पूर्वाधारको रूपान्तरण
मेयर बालेनको कार्यकालमा सडक व्यवस्थापनमा ठूलो सुधार देखिएको छ। फुटपाथ चौडा बनाउने, सडक सफा गर्ने, खाल्डाखुल्डी पुरेर मर्मत गर्ने, र राजधानीका फोहोरका डङ्गुर उठाउने काम निरन्तर चलिरहे। उनी केवल सफाइ अभियानमै सीमित भएनन्, सडकमा अनधिकृत पार्किङ हटाएर र बाटो मिचेका संरचना खाली गरेर शहरलाई व्यवस्थित बनाउन अघि बढे।

बस स्टपमा यात्रु प्रतीक्षालय निर्माण, डिजिटल गभर्नेन्स प्रणाली लागू, र रातभरी उज्यालो झिलिमिली हुनेगरी बत्ती जडानले काठमाडौँको पूर्वाधारलाई आधुनिक शहरतर्फ धकेलेको छ।

संस्कृति र सम्पदाको जगेर्ना
संस्कृति र सभ्यताको जगेर्नामा बालेनको योगदान उल्लेखनीय छ। उनले सांस्कृतिक सम्पदाको सफाइ र जगेर्ना गरे, टोल–टोलमा पेन्टिङ गराए, र काठमाडौँलाई हरियाली शहरमा बदल्ने अभियान चलाए। यसले महानगरको सौन्दर्य मात्र होइन, नागरिकहरूको भावनात्मक सम्बन्धलाई पनि बलियो बनाएको छ।

सरकारी जग्गा र माफियाविरुद्ध कठोर कदम
बालेन शाहको नेतृत्वमा सरकारी जग्गा मिच्नेहरूलाई हटाइयो, अवैध संरचना भत्काइयो र नक्सा पास नभएका भवनहरू हटाइयो। यसले दशकौँदेखि चल्दै आएको माफियागिरीमा ठुलो चोट पुर्‍यायो। उनले "कवाडी लुटेरा"हरूलाई भगाएर र भ्रष्टाचारमा संलग्नलाई तह लगाएर जनतालाई साहस देखाए कि कानून भन्दा कोही ठूलो छैन।

नागरिक सुविधा र सफाइ अभियान
फोहोर व्यवस्थापनमा बालेनले देखाएको कठोरता राजधानीवासीले प्रत्यक्ष अनुभव गरेका छन्। उनले फोहोर गर्नेहरूलाई जरिवाना तिराए, खोलानाला सफाइ अभियान चलाए, सार्वजनिक सौचालय निर्माण गराए र वॉटर एटिएम सञ्चालन गरेर स्वच्छ पानी उपलब्ध गराए। यसले काठमाडौँलाई सफा र स्वस्थ बनाउने यात्रामा नयाँ उचाइ दिएको छ।

रोजगार र सिपमूलक तालिममा ध्यान
बालेन शाहले केवल पूर्वाधार र सफाइ मात्र होइन, आर्थिक अवसर सिर्जनामा पनि ध्यान दिएका छन्। उनले सिपमूलक तालिम आयोजना गरे, रोजगार मेला सञ्चालन गरे र युवाहरूलाई आत्मनिर्भर बन्न प्रेरित गरे। यसले काठमाडौँमा रोजगारीका नयाँ अवसरहरू सिर्जना गरेको छ।

सामाजिक सचेतना र कानुनी व्यवस्था
सार्वजनिक स्थलमा धूम्रपान रोक, अखाद्य वस्तु बिक्रीमा रोक, डिजिटल गभर्नेन्स, र "बुक फ्री फ्राइडे" जस्ता पहलहरूले नागरिक सचेतना बढाएका छन्। उनी केवल भौतिक सुधारमा मात्र होइन, सामाजिक संस्कार र कानुनी चेतनामा पनि काम गर्दैछन्।

खेलाडी र प्रतिभाको सम्मान
बालेनले खेलाडीहरूलाई सम्मान र पुरस्कार दिएर राजधानीमै मात्र नभई सम्पूर्ण देशका खेलाडीहरूलाई प्रेरित गरेका छन्। यसले युवा पुस्तामा खेलप्रति लगाव बढाएको छ र राष्ट्रिय गौरवलाई उच्च बनाएको छ।

राजनीतिक सन्देश र प्रभाव
सर्वाधिक चर्चित कुरा भनेको बालेनले परम्परागत ठूला दललाई चुनौती दिएको हो। उनले राजनीतिक माफियाविरुद्ध खुलेर बोले, भ्रष्टाचारमा संलग्नलाई उजागर गरे र आफ्नो कामबाट देखाए कि स्थानीय सरकार पनि सशक्त र जवाफदेही हुन सक्छ। धेरैलाई लाग्छ, उनले "सरकार कस्तो हुन्छ" भन्ने पाठ मात्र काठमाडौँलाई होइन, सम्पूर्ण राष्ट्रलाई सिकाएका छन्।

प्रतिक्रिया र जनमत
निश्चय नै, बालेनका सबै कदमहरू सर्वसम्मत लोकप्रिय छैनन्। केही व्यापारी र पुराना संरचना मालिकहरूले उनको कठोरताप्रति असन्तुष्टि जनाएका छन्। तर राजधानीका अधिकांश नागरिकले उनको कदमलाई समर्थन गरेका छन्। सामाजिक सञ्जालमा बालेन "हिरो" को रूपमा देखिन्छन्, र धेरैले भन्छन् — "काठमाडौँ पहिलो पटक साँच्चिकै व्यवस्थापन भएको अनुभव भयो।"

बालेन शाहको नेतृत्वमा काठमाडौँले छोटो अवधिमा धेरै सुधारहरू देखेको छ। सडक सफाइदेखि डिजिटल गभर्नेन्ससम्म, छात्रवृत्तिबाट सुरु भएर माफियाविरुद्धको कारवाहीसम्म उनले गरेको कामले काठमाडौँलाई नयाँ पहिचान दिएको छ। उनी केवल मेयर मात्र होइनन्, युवा पुस्ताका लागि आशा र परिवर्तनको प्रतीक बनेका छन्।